LỄ HIỂN LINH - NĂM A
Is 60,1–6 • Tv 72,1–2, 7–8, 10–11, 12–13 • Ep 3,2–3a, 5–6 • Mt 2,1–12
Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo thánh Mátthêu
Khi Đức Giêsu đã sinh ra tại Bêlem, miền Giuđê, thời vua Hêrôđê cai trị, thì này có mấy nhà chiêm tinh từ phương Đông đến Giêrusalem và hỏi: “Đức Vua dân Do Thái mới sinh, hiện ở đâu? Chúng tôi đã thấy vì sao của Người xuất hiện bên phương Đông, nên chúng tôi đến bái lạy Người.”
Nghe tin ấy, vua Hêrôđê bối rối, và cả thành Giêrusalem cũng xôn xao. Nhà vua liền triệu tập tất cả các thượng tế và kinh sư trong dân lại, để hỏi cho biết Đấng Kitô phải sinh ra ở đâu. Họ thưa: “Tại Bêlem, miền Giuđê, vì trong sách ngôn sứ có chép rằng: ‘Phần ngươi, hỡi Bêlem, miền đất Giuđê, ngươi đâu phải là thành nhỏ nhất của Giuđê, vì từ nơi ngươi, một vị lãnh tụ sẽ xuất hiện, người sẽ chăn dắt Ítraen, dân Ta.’”
Bấy giờ vua Hêrôđê bí mật vời các nhà chiêm tinh đến, hỏi cặn kẽ về thời gian ngôi sao đã xuất hiện. Rồi nhà vua sai họ đi Bêlem và dặn rằng: “Xin các ông đi dò hỏi tường tận về Hài Nhi; và khi đã tìm thấy, xin báo lại cho tôi, để tôi cũng đến bái lạy Người.”
Nghe nhà vua nói thế, họ ra đi. Và kìa ngôi sao họ đã thấy ở phương Đông lại đi trước họ, cho đến khi dừng lại trên nơi Hài Nhi ở. Trông thấy ngôi sao, họ mừng rỡ vô cùng. Họ vào nhà, thấy Hài Nhi với thân mẫu là bà Maria, liền sấp mình bái lạy Người. Rồi họ mở tráp ra, tiến dâng Người lễ vật: vàng, nhũ hương và mộc dược. Sau đó, được báo mộng là đừng trở lại gặp vua Hêrôđê nữa, họ ra về theo con đường khác.
Suy niệm
Lễ Hiển Linh không chỉ là câu chuyện đẹp về một ngôi sao lạ, về những nhà chiêm tinh phương Đông, hay về ba lễ vật quý giá được dâng cho Hài Nhi Giêsu. Hiển Linh là biến cố Thiên Chúa tỏ mình ra, không chỉ cho dân Israel, nhưng cho toàn thể nhân loại. Đó là ngày ánh sáng bừng lên giữa đêm tối, ngày những dân tộc xa lạ cũng được mời gọi bước vào mầu nhiệm cứu độ.
Tin Mừng kể lại một nghịch lý rất sâu sắc: những người “ở ngoài” dân giao ước – các nhà chiêm tinh – lại là những người đầu tiên nhận ra dấu chỉ của Đấng Cứu Thế và lên đường tìm kiếm Ngài; trong khi đó, những người “ở trong” – vua Hêrôđê, các kinh sư, thượng tế – biết Kinh Thánh, biết nơi Đấng Kitô phải sinh ra, nhưng không lên đường, thậm chí còn sợ hãi và tìm cách loại trừ Ngài. Hiển Linh vì thế vừa là lễ của ánh sáng, vừa là lễ của sự phân định: ai là người thực sự đi tìm Thiên Chúa, và ai chỉ dừng lại ở kiến thức tôn giáo.
Một tác phẩm Kitô giáo cổ xưa, có thời thế kỷ II, mang tên Hang Kho Tàng giúp chúng ta chiêm ngắm Lễ Hiển Linh dưới một chiều kích sâu xa hơn. Theo suy tư này, lịch sử các nhà chiêm tinh không bắt đầu ở phương Đông, mà bắt đầu rất sớm, ngay sau biến cố Sa Ngã của Ađam. Bị trục xuất khỏi địa đàng vì tội lỗi, Ađam mất đi vinh quang nguyên thủy. Nhưng trong lòng thương xót, Thiên Chúa không bỏ rơi ông. Ngài hướng dẫn Ađam đến một hang đá ở vùng ven địa đàng, chỉ cách một quãng ngắn dưới chân núi. Và đây là chi tiết thật đáng chú ý: Ađam không nguyền rủa hang đá ấy, nhưng chúc phúc cho nó, rồi đặt vào đó một ít vàng, nhũ hương và mộc dược mà ông tìm thấy gần đó. Những thứ này là dấu chỉ của sự sống cao cả mà ông khao khát được trở về. Chính vì thế, hang đá ấy được gọi là “hang kho tàng”.
“Hang kho tàng” ấy trở thành biểu tượng của niềm hy vọng được truyền lại qua các thế hệ: từ Ađam, qua Nôê, qua dòng lịch sử nhân loại, cho đến khi những lễ vật ấy được trao vào tay các nhà chiêm tinh. Khi họ mang vàng, nhũ hương và mộc dược đến Bêlem, họ không chỉ dâng quà cho một Hài Nhi, mà còn mang theo toàn bộ nỗi khát vọng của nhân loại sa ngã, mang theo ước mơ được trở về với Thiên Chúa. Như thế, họ loan báo rằng nhân loại đang tiến gần trở lại cổng thiên đàng, nơi mà Ađam từng bị lưu đày và là nơi ông hằng khao khát được trở về.
Dưới ánh sáng đó, Lễ Hiển Linh cho chúng ta nhận ra trước hết rằng, Đức Kitô là nguồn mạch ơn cứu độ cho tất cả mọi người. Chúng ta đang sống trong một thời đại đa nguyên sâu sắc, chung quanh là những con người mang những xác tín tôn giáo khác nhau. Rất nhiều người trong số họ sống đời gương mẫu, nuôi dạy con cái tử tế, và đóng góp tích cực cho công ích. Vì thế, người ta dễ bị cám dỗ nghĩ rằng có những người “tốt hơn” nếu không phải là Kitô hữu. “Có nhiều con đường khác nhau cùng dẫn lên một ngọn núi,” chúng ta có thể nói như thế. Nhưng Hang Kho Tàng và Tin Mừng theo thánh Mátthêu thì không đồng ý như vậy. Các nhà chiêm tinh xuất thân từ những dân tộc ngoài giao ước, thánh Mátthêu nhắc chúng ta như vậy. Và họ mang theo gia bảo của Ađam, Hang Kho Tàng gợi lại cho chúng ta như thế. Mọi người con của Ađam và mọi người con gái của Evà đều tiến gần thiên đàng hơn khi tiến gần Đức Kitô hơn.
Tiếp đến, niềm xác tín rằng trong Đức Kitô tôi đã lãnh nhận, kho tàng lớn nhất của đời sống luôn đi đôi với sự khiêm nhường sâu xa. Bởi vì chân lý không phải là thành quả của trí khôn hay công trạng con người, mà là một ân ban. Khi các mục đồng và các nhà chiêm tinh gặp Hài Nhi Đức Kitô, họ không tự hào cho rằng mình là những người khôn ngoan nhất. Họ cũng không tính toán làm sao dùng hiểu biết này để thống trị người khác. Trái lại, họ phủ phục xuống, bái lạy Đức Kitô và Đức Maria (x. Mt 2,10). Họ dâng lễ vật của mình (x. Mt 2,11), hoàn tất niềm hy vọng lớn lao của Ađam. Và họ ra về, “theo con đường khác”, như dấu chỉ của một đời sống đã được biến đổi.
Lễ Hiển Linh vì thế cũng là lời mời gọi mỗi chúng ta tự vấn: tôi tìm kiếm Thiên Chúa bằng thái độ nào? Tôi có đủ khiêm tốn để quỳ gối trước mầu nhiệm, hay tôi muốn kiểm soát Thiên Chúa bằng hiểu biết, kế hoạch và an toàn của mình? Tôi có dám lên đường, dám rời bỏ những lối mòn quen thuộc, để đi theo ánh sáng mà Chúa đặt trong lòng tôi không?
Mỗi Thánh lễ là một Hiển Linh mới. Đức Kitô tiếp tục tỏ mình ra dưới hình bánh và rượu đơn sơ. Chúng ta cũng được mời gọi đến, mang theo “vàng, nhũ hương và mộc dược” của đời mình: những niềm vui, nỗi đau, hy vọng và vết thương, để đặt tất cả trước mặt Ngài. Và nếu chúng ta thực sự gặp gỡ Ngài, chúng ta sẽ không thể ra về như cũ, nhưng sẽ được biến đổi, để trở thành ánh sáng nhỏ bé cho những ai còn đang lần mò trong đêm tối.
Lời nguyện
Lạy Chúa Giêsu, Ánh Sáng muôn dân, xin dẫn chúng con ra khỏi bóng tối của ích kỷ và khép kín. Xin cho chúng con biết lên đường tìm Chúa với lòng khiêm nhường, biết thờ lạy Chúa bằng cả cuộc đời, và khi trở về, biết đi con đường mới của yêu thương và phục vụ. Amen.
G. Võ Tá Hoàng
Bài đọc thêm
THEO ÁNH SÁNG – HÀNH TRÌNH ĐỨC TIN CỦA NGƯỜI TÌM KIẾM
Ánh sáng bừng lên cho muôn dân
Khi các mục đồng đã trở về với đàn chiên, khi Bê-lem trở lại nhịp sống âm thầm thường ngày, thì từ phương xa xuất hiện những lữ khách lạ lùng: mệt mỏi vì đường dài, phủ bụi cát sa mạc, nhưng đôi mắt rực sáng niềm mong chờ. Họ không đến vì tò mò, cũng không vì quyền lực hay lợi lộc. Họ lên đường vì một ánh sao, một dấu chỉ mời gọi, và vì một niềm tin vượt quá những gì có thể giải thích.
Sự hiện diện của các nhà chiêm tinh hoàn tất mầu nhiệm Giáng Sinh. Hài Nhi sinh ra nơi máng cỏ không chỉ thuộc về một dân tộc hay một vùng đất, nhưng được tỏ lộ là Đấng Cứu Độ của toàn thể nhân loại. Hiển Linh, nghĩa là “tỏ mình ra”, là lễ của ánh sáng, của sự mặc khải, của chân lý được ban cho mọi người thiện chí.
Nhưng Hiển Linh không chỉ là một ký ức xa xưa. Đó là một biến cố đang tiếp diễn trong lịch sử và trong từng tâm hồn: mỗi khi con người tìm kiếm, tin tưởng và gặp gỡ Thiên Chúa.
Ngôi sao vẫn còn chiếu sáng
Các nhà chiêm tinh đã đi theo một ngôi sao mà họ không hiểu trọn vẹn. Ánh sáng ấy xuất hiện trên bầu trời quen thuộc của họ, vừa lạ lùng vừa thôi thúc. Nó không áp đặt, nhưng mời gọi; không cưỡng bách, nhưng hướng dẫn. Và họ đã can đảm lên đường.
Trong hành trình thiêng liêng của chúng ta cũng vậy. Thiên Chúa không ngừng đặt những “ngôi sao” trên đường đời: một lời Kinh Thánh chạm đến tâm hồn, một biến cố thức tỉnh lương tâm, một lời cầu nguyện bỗng trở nên sáng tỏ, hay một nhân chứng sống động của đức tin. Đó là những tia sáng ân sủng, không phải để làm ta dừng lại nơi chúng, nhưng để dẫn ta đến với chính Đức Kitô.
Theo ánh sao không có nghĩa là biết trước mọi chặng đường. Đức tin không phải là sở hữu tất cả câu trả lời, nhưng là can đảm bước đi theo ánh sáng mình đã nhận. Có khi ánh sao dẫn qua sa mạc khô cằn, có khi băng qua những vùng đất mịt mù bất trắc. Nhưng chính trong những đoạn đường ấy, đức tin được thanh luyện và trưởng thành.
Hành trình làm biến đổi
Cuộc hành hương của các nhà chiêm tinh không hề dễ dàng. Đường xa, hiểm nguy, hiểu lầm, thậm chí bị đe dọa bởi quyền lực bạo tàn. Thế nhưng, khi họ đến Bê-lem, họ không còn là những con người như lúc khởi hành. Hành trình đã biến đổi họ.
Đời sống thiêng liêng cũng là một hành trình biến đổi như thế. Chúng ta khởi đi với những câu hỏi, với khao khát tìm hiểu, nhưng chính việc kiên trì tìm kiếm làm cho con tim được uốn nắn. Mỗi lần vượt qua mệt mỏi, mỗi bước đi trong tín thác, đều khắc ghi một sự đổi mới âm thầm nhưng sâu sắc.
Khi quỳ gối trước Hài Nhi, các nhà chiêm tinh đã trở thành những người thờ lạy chân lý. Vàng, nhũ hương và mộc dược không chỉ là quà tặng, nhưng là biểu tượng của sự tự hiến: vàng của vương quyền, nhũ hương của thần tính, mộc dược của hiến tế. Trong cử chỉ thờ lạy ấy, họ không chỉ dâng những gì họ có, mà dâng chính con người họ.
Ánh sáng mặc khải và sai đi
Cuộc gặp gỡ đích thực với Đức Kitô không bao giờ khép lại nơi chính nó. Tin Mừng cho biết: các nhà chiêm tinh đã trở về theo con đường khác. Gặp gỡ Chúa luôn dẫn đến một hướng đi mới. Khi ánh sáng đã chiếu soi, những lối mòn cũ không còn phù hợp nữa.
Hiển Linh nhắc chúng ta rằng mọi lần gặp gỡ Thiên Chúa đều mang tính sai đi: đi vào sứ vụ, đi vào tình yêu, đi vào chứng tá. Ánh sáng ta nhận không phải để giữ cho riêng mình, nhưng để lan tỏa. Đức Kitô tỏ mình ra không chỉ để được chiêm ngắm, mà để được loan báo bằng chính đời sống.
Ánh sáng ấy cũng chiếu rọi vào những góc khuất của tâm hồn, giúp ta nhận ra mình được mời gọi trở nên ai: can đảm hơn, khiêm tốn hơn, nhân hậu hơn; bình an sâu xa hơn và niềm vui bền vững hơn, vượt qua mọi chặng đường.
Bê-lem trong lòng mỗi người
Mỗi tâm hồn đều mang trong mình một “Bê-lem”, nơi Đức Kitô muốn cư ngụ. Cuộc tìm kiếm của các nhà chiêm tinh cũng là cuộc tìm kiếm của chúng ta: từ tò mò đến xác tín, từ khát vọng đến thờ lạy.
Lễ Hiển Linh mời gọi ta tự hỏi: hôm nay Thiên Chúa đang dẫn tôi đi đâu? Có thể là đến với sự tha thứ, với đời sống cầu nguyện được làm mới, hay với một bước quảng đại mà ta vẫn còn ngần ngại. Dù là gì, lời mời gọi vẫn không đổi: Hãy theo ánh sáng.
Ánh sáng ấy đôi khi dẫn qua đêm tối trước khi mở ra niềm vui. Nhưng đó là ánh sáng không bao giờ lừa dối. Thiên Chúa đã dẫn các nhà chiêm tinh bằng vì sao, thì hôm nay Ngài vẫn dẫn chúng ta qua Lời Chúa, qua Giáo Hội và qua những thúc đẩy dịu dàng của ân sủng.
Một truyền thống Công giáo đẹp là chúc lành nhà cửa vào dịp Hiển Linh, như một lời tuyên xưng rằng: ánh sáng Đức Kitô được mời gọi ở lại và chiếu tỏa trong đời sống thường ngày của chúng ta.