Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo Thánh Matthêu (5,17–37)
Khi ấy, Chúa Giêsu phán cùng các môn đệ rằng: “Ta bảo thật các con: Nếu các con không công chính hơn các luật sĩ và biệt phái, thì các con chẳng được vào Nước Trời đâu.
“Các con đã nghe dạy người xưa rằng: ‘Không được giết người. Ai giết người, sẽ bị luận phạt nơi toà án’. Còn Ta, Ta bảo các con: Bất cứ ai phẫn nộ với anh em mình, thì sẽ bị toà án luận phạt. Ai bảo anh em là ‘ngốc’, thì bị phạt trước công nghị.
“Các con đã nghe nói với người xưa rằng: ‘Chớ ngoại tình’. Còn Ta, Ta bảo các con: Hễ ai nhìn xem phụ nữ mà ước ao phạm tội với họ, thì đã ngoại tình với họ trong lòng rồi.
“Các con cũng đã nghe có lời bảo người xưa rằng: ‘Chớ thề gian, nhưng hãy giữ trọn lời mình thề với Chúa’. Còn Ta, Ta bảo các con: Đừng thề chi cả. Nhưng lời nói của các con phải là: Có thì nói có, không thì nói không, thêm điều đặt chuyện là bởi ma quỷ mà ra”.
Suy niệm
Đoạn Tin Mừng này nằm ở trung tâm Bài Giảng trên núi, nơi Đức Giêsu mặc khải một lối sống mới: không dừng lại ở việc giữ luật bên ngoài, nhưng hướng đến sự biến đổi tận căn của tâm hồn. Câu nói then chốt vang lên như một tiêu chuẩn của Nước Trời: “Nếu anh em không công chính hơn…” Đây không phải là lời chỉ trích đơn thuần, mà là một lời đánh thức lương tâm. Người Pharisêu và kinh sư nổi tiếng vì giữ luật nghiêm túc, đạo đức bề ngoài không thiếu. Thế nhưng, Đức Giêsu cho thấy rằng công chính thật không thể chỉ là hình thức. Điều Thiên Chúa tìm kiếm không phải là vẻ đạo hạnh bên ngoài, nhưng là con tim được hoán cải.
Tin Mừng không hủy bỏ truyền thống nhưng đưa truyền thống đến chiều sâu. Luật được kiện toàn khi con người sống tinh thần của luật: yêu thương, chân thật, và tôn trọng phẩm giá người khác. Đức Giêsu minh họa lời dạy bằng những ví dụ rất cụ thể. Người không chỉ nói: “đừng giết người”, mà đi xa hơn đó là diệt trừ cơn giận, lời xúc phạm, và thái độ khinh miệt. Vì bạo lực không bắt đầu bằng hành động, mà bằng những chuyển động âm thầm của lòng người.
Tương tự, trong lãnh vực luân lý tính dục, Người không dừng lại ở hành vi bên ngoài, nhưng nhấn mạnh sự trong sạch của ánh nhìn và ý hướng. Điều này không phải để áp đặt một chuẩn mực khắc nghiệt, nhưng để bảo vệ phẩm giá con người và sự thật của tình yêu.
Trong lời nói, Đức Giêsu kêu gọi một sự chân thành tuyệt đối. Người môn đệ không cần những lời thề phức tạp, đời sống của họ phải đủ trung thực để lời nói tự nó có giá trị.
Tất cả cho thấy một nguyên tắc chung: Sự dữ phải bị loại bỏ từ cội rễ, từ trong lòng.
Lời Tin Mừng vang lên như một tấm gương cho mọi thời. Khi xã hội dễ dàng biện minh cho bạo lực, đề cao khoái lạc, hay làm lu mờ sự thật, Đức Giêsu nhắc rằng tự do không phải là làm mọi điều mình muốn, mà là khả năng chọn điều thiện.
Người môn đệ được mời gọi sống giữa thế gian mà không đánh mất chuẩn mực nội tâm. Không phải để lên án người khác, nhưng để thanh luyện chính mình. Thoạt nghe, những đòi hỏi của Đức Giêsu có vẻ nghiêm khắc. Người nói đến việc hy sinh, từ bỏ, và trung thành không thỏa hiệp. Nhưng chính trong sự đòi hỏi ấy, ta khám phá một chân lý: Tự do thật đến từ trái tim được giải thoát khỏi sự dữ.
Tin Mừng không giam hãm con người trong luật lệ vụn vặt; trái lại, giải phóng họ khỏi sự nô lệ của đam mê, giả hình và ích kỷ. Đức Giêsu vừa là Đấng đòi hỏi vừa là Đấng nâng đỡ. Người hiểu sự yếu đuối của ta, ban ơn để ta đứng dậy, và luôn mở ra cơ hội bắt đầu lại.
Tin Mừng hôm nay cảnh báo hai thái cực, chủ nghĩa hình thức: giữ luật bên ngoài mà thiếu hoán cải nội tâm; chủ nghĩa buông thả: viện cớ tự do để né tránh đòi hỏi của Tin Mừng. Con đường của Đức Kitô không nằm ở cực đoan nào nhưng ở sự thật và tình yêu sống động.
Triết gia Hy Lạp cổ đại Plato đã dùng một hình ảnh rất sinh động để nói về đời sống nội tâm con người. Ông ví trái tim mỗi người như một cỗ xe được kéo bởi hai con ngựa: Đam mê và Lý trí.
Đam mê giống như một con ngựa hoang đầy sức mạnh, nhiệt huyết và năng lượng. Nó giúp con người tiến lên, dám ước mơ và hành động. Nhưng nếu không được điều khiển, nó dễ lao đi mất kiểm soát và dẫn đến sai lầm.
Ngược lại, Lý trí giống như con ngựa đã được thuần hóa biết giữ nhịp, biết dừng lại, biết suy xét. Nó giúp con người thận trọng và sáng suốt. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào lý trí mà thiếu đam mê, cuộc hành trình có thể trở nên chậm chạp, dè dặt và thiếu sinh khí.
Một cỗ xe chỉ có đam mê sẽ chạy nhanh nhưng dễ lật. Một cỗ xe chỉ có lý trí sẽ an toàn nhưng khó đi xa. Chỉ khi đam mê và lý trí cùng phối hợp, sức mạnh mới được định hướng đúng, và hành trình mới vừa vững vàng vừa tràn đầy sức sống.
Hình ảnh này giúp ta hiểu một chân lý thiêng liêng: đời sống con người cần cả nhiệt huyết lẫn sự hướng dẫn. Giáo huấn của Đức Giêsu nhấn mạnh tầm quan trọng của những nguyên tắc sống, không phải để kìm hãm con người, nhưng để định hướng sức mạnh nội tâm, giúp ta sống tự do, trưởng thành và dấn thân cách đúng đắn. Các quy tắc vì thế không phải là gánh nặng, mà là phương tiện giúp đời sống tinh thần trở nên mạnh mẽ và trọn vẹn.
Tin Mừng này mời gọi chúng ta tự chất vấn:
Tôi có chỉ giữ đạo bên ngoài, hay để Lời Chúa biến đổi lòng mình?
Tôi có nuôi dưỡng những thái độ phá vỡ tình huynh đệ không?
Lời nói và hành động của tôi có phản ánh sự chân thật nội tâm?
Lạy Chúa Giêsu,
Chúa không chỉ dạy chúng con tránh điều xấu,
mà còn mời gọi chúng con đổi mới tận tâm hồn.
Xin thanh luyện ý nghĩ, lời nói và hành động chúng con,
để đời sống chúng con phản chiếu sự công chính của Nước Trời.
Xin ban ơn giúp chúng con sống chân thật, yêu thương và trung tín,
để mỗi ngày trở nên dấu chỉ của Tin Mừng giữa đời.
Amen.