CHÚA NHẬT XXIII THƯỜNG NIÊN
Ez 33,7–9; Tv 95,1–2.6–7.8–9; Rm 13,8–10; Mt 18,15–20
Đoạn Tin Mừng của Chúa nhật 23 Thường niên này trình bày cho chúng ta một điều khá khó chịu: nguyên tắc sửa lỗi huynh đệ. Sửa lỗi huynh đệ là nghệ thuật, theo tinh thần bác ái, sửa chữa hoặc khiển trách một người khác về tội lỗi của họ, đồng thời giúp họ hướng đến sự hoán cải. Điều này đi ngược lại với nền văn hóa quá đề cao chủ nghĩa cá nhân của chúng ta, vốn thường khuyên người ta: “Hãy lo chuyện của mình” hoặc “Đừng can thiệp vào việc không thuộc phạm vi của mình”. Trái lại, sửa lỗi huynh đệ giả định rằng chúng ta có trách nhiệm đối với nhau (và quả thực là như vậy!). Chúng ta cần lưu ý một số khía cạnh quan trọng của nghệ thuật này:
Thứ nhất, chúng ta phải thực hiện việc sửa lỗi huynh đệ. Dù điều đó có thể khiến chúng ta không thoải mái, nhưng nó vẫn là một biểu hiện của đức bác ái. Bài đọc thứ nhất trích sách Êdêkien nói rõ rằng nếu chúng ta không khuyên can một kẻ gian ác từ bỏ đường lối của mình, kẻ gian ác ấy sẽ chết, nhưng Thiên Chúa sẽ quy trách nhiệm cho chúng ta về cái chết của người ấy. Ngược lại, nếu chúng ta cố gắng khuyên can một kẻ gian ác từ bỏ đường lối xấu xa của họ mà họ vẫn không chịu nghe, thì kẻ gian ác ấy chắc chắn sẽ chết, nhưng chúng ta sẽ được cứu. Vì thế, không ai có thể viện cớ để từ chối việc sửa lỗi huynh đệ, như thể nói rằng: “Đó không phải việc của tôi. Tôi sẽ không can thiệp”. Chúng ta có trách nhiệm đối với nhau, bởi vì tất cả chúng ta đều là những chi thể của cùng một Thân Thể Đức Kitô. Theo lời Êdêkien, làm ngơ hoặc bỏ qua tội lỗi của người khác có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng!
Thứ hai, việc sửa lỗi huynh đệ phải liên quan đến tội lỗi. Sửa lỗi huynh đệ không áp dụng đối với những sở thích hay điều chúng ta ưa thích, nhưng đối với tội lỗi. Đức Giêsu nói: “Nếu người anh em của anh trót phạm tội..”.. Chúng ta dễ rơi vào cám dỗ sửa lỗi cho ai đó dưới danh nghĩa sửa lỗi huynh đệ, trong khi trên thực tế, điều họ làm chẳng có gì là tội lỗi. Tuy nhiên, chúng ta cũng không nên đi quá xa đến mức bỏ qua những hành động cho thấy sự thiếu khôn ngoan, thiếu thận trọng. Xét cho cùng, sự khôn ngoan thận trọng là một nhân đức, và hành vi thiếu thận trọng có thể trở thành tội lỗi. Hơn nữa, việc sửa lỗi huynh đệ vẫn luôn thích hợp khi liên quan đến những điều như vi phạm phép lịch sự. Khi nhận thấy một hành vi thô lỗ, cộc cằn (thường gắn liền với sự thiếu bác ái), mỗi người hoàn toàn có quyền và bổn phận lên tiếng về hành vi ấy một cách nhân hậu và yêu thương.
Thứ ba, nghệ thuật sửa lỗi huynh đệ phải được thực hiện với sự tôn trọng. Không chỉ việc sửa lỗi phải được thực hiện trong tinh thần bác ái, đoạn Tin Mừng còn cảnh báo rằng việc ấy cần được thực hiện cách kín đáo, riêng tư. Điều này bảo vệ danh dự của người phạm lỗi và tránh làm họ thêm xấu hổ. Nếu cách đó không đem lại kết quả, khi ấy có thể mời thêm những người khác tham gia để cùng giúp sửa lỗi. Nếu vẫn không đủ, vấn đề nên được trình lên Hội Thánh, và nếu điều đó vẫn không đem lại kết quả, người ấy có thể bị Hội Thánh áp dụng một hình phạt, có thể bao gồm hình phạt vạ tuyệt thông.
Ở đây cần lưu ý rằng vạ tuyệt thông là một hình phạt mang tính chữa trị. Mục đích của nó là chữa lành và phục hồi người tội lỗi. Truyền thông thường mô tả vạ tuyệt thông như một hình thức “án tử hình” của Công giáo. Không phải như vậy. Khi một người bị vạ tuyệt thông, họ được dành thời gian để sám hối. Nếu họ từ chối, họ bị ngăn cản lãnh nhận các bí tích, bởi vì việc họ tham dự các bí tích sẽ gây gương xấu cho những người Công giáo đang tuân giữ giáo huấn của Đức Kitô, đồng thời gây nguy hiểm cho linh hồn của chính người đang bị vạ tuyệt thông. Tuy nhiên, ngay cả một người bị vạ tuyệt thông vẫn luôn có thể trở về với Hội Thánh nếu họ thực hiện việc đền tội và bồi thường thích đáng.
Thánh Phaolô nhắc nhở chúng ta: “Đã yêu thương thì không làm hại người đồng loại ; yêu thương là chu toàn Lề Luật vậy”. Khi được thực hiện đúng cách và trong tinh thần bác ái, sửa lỗi huynh đệ là một dạng tình yêu nghiêm khắc, nhưng vẫn là tình yêu. Trong các tác phẩm của thánh Tôma Aquinô, tình yêu được định nghĩa là “muốn điều tốt cho người khác, vì họ là người khác”. Cho phép những người tội lỗi tiếp tục sống trong đường lối xấu xa của họ không phải là một hành vi yêu thương. Đối diện với người tội lỗi trong khi nhìn nhận chính sự tội lỗi của mình, và có can đảm giúp người ấy tiến đến sự sám hối và hoán cải, đó mới là một tình yêu mang tính anh hùng.
Có hai người bạn cùng đi đường. Một người nhìn thấy trên khuôn mặt bạn mình có một vết bẩn. Anh có ba lựa chọn.
Một là không nói gì, vì nghĩ: “Mặt của anh ấy, đâu phải việc của tôi.”
Hai là đứng giữa đám đông và nói lớn: “Này, mặt anh bẩn quá!” Anh đã nói đúng sự thật, nhưng lại làm bạn mình xấu hổ.
Ba là nhẹ nhàng kéo người bạn sang một bên và nói nhỏ: “Trên mặt anh có một vết bẩn, lau đi một chút nhé.”
Tin Mừng hôm nay không dạy chúng ta nhắm mắt trước lỗi lầm của anh em. Nhưng Tin Mừng cũng không cho phép chúng ta dùng lỗi lầm của họ để xét đoán, hạ nhục hay kể lại cho người khác. Đức Giêsu dạy một con đường khó hơn: nhìn thấy sự thật, nói sự thật, nhưng nói trong tình yêu.