Thánh lễ là hành vi thờ phượng chứa đựng nhiều biểu tượng phong phú nhất trong Kitô giáo. Đây là cuộc gặp gỡ sống động giữa trời và đất. Mỗi cử chỉ, mỗi vật dụng và mỗi lời kinh đều mang một ý nghĩa biểu tượng sâu sắc, mặc khải câu chuyện tình yêu vũ trụ giữa Đức Kitô – Lang Quân và Hội Thánh – Hiền Thê của Người.
1. Lang quân đến với Hiền thê
Thánh lễ bắt đầu với cuộc rước của vị linh mục từ cuối nhà thờ tiến lên, giống như một đám rước hôn lễ. Thánh giá dẫn đầu đoàn rước tượng trưng cho Đức Kitô đang dẫn dắt dân Người. Về phương diện thần học, khoảnh khắc này diễn tả Đức Kitô, vị Tân lang, đang tiến đến với Hiền Thê của Người là Hội Thánh để làm mới lại lời cam kết của Giao Ước Mới.
2. Trời chạm đất
Các bậc cấp dẫn lên cung thánh tượng trưng cho cuộc tiến lên “núi của Đức Chúa”. Khi vị linh mục bước lên cung thánh, ngài tượng trưng cho việc bước vào cõi trời. Đây chính là hình ảnh của vị Thượng Tế đang tiến vào Nơi Cực Thánh. Bàn thờ, được linh mục kính hôn lúc bắt đầu và kết thúc thánh lễ, có chứa thánh tích bậc một của một vị tử đạo trong bàn thờ – nơi diễn ra hy tế của Đức Kitô. Mỗi bàn thờ đều có xương thánh tích khác nhau. Những điều trên như thể liên kết cuộc tử đạo, hy tế, Bí tích Thánh Thể và chính căn tính của Hội Thánh lại cùng một nơi.
3. Hai bàn tiệc
Thánh lễ được triển khai qua hai chuyển động lớn: Phụng vụ Lời Chúa và Phụng vụ Thánh Thể. Giảng đài và bàn thờ là hai bàn tiệc của cùng một bữa tiệc thiêng liêng.
Trước hết, chúng ta ngồi để Thiên Chúa nuôi dưỡng tâm trí mình bằng các bài đọc Cựu Ước được công bố từ giảng đài. Vâng, người Công giáo thực sự đọc Kinh thánh.
Thứ hai, chúng ta đọc Thánh vịnh đáp ca. Sau đó là bài đọc từ các Thư của Tân Ước. Các bài đọc và Thánh vịnh đều được sắp xếp hài hòa với bài Tin mừng. Trong chu kỳ ba năm, chúng ta đọc gần như toàn bộ Kinh thánh.
Tiếp đến, cuộc rước Sách Tin mừng đến giảng đài tượng trưng cho Đức Kitô đang bước đi giữa dân Người.
Trong phần công bố Tin mừng, mọi người đứng để bày tỏ lòng tôn kính đối với Lời Chúa. Vị linh mục chia sẻ Tin mừng, và chúng ta ngồi lắng nghe để hiểu Lời Chúa đang nói gì với con người thời đại hôm nay, hoặc để một chủ đề khác đã được giới thiệu.
Sau đó, tại bàn thờ Thánh Thể, chúng ta quỳ gối khi Đức Kitô trao ban Mình và Máu Người để nuôi dưỡng linh hồn các tín hữu.
4. Cuộc đời chúng ta được đặt trên bàn thờ
Trở lại với phần dâng lễ vật. Bánh và rượu tượng trưng cho công sức đôi tay con người. Khi những lễ vật này được đặt trên bàn thờ, chúng ta cũng đặt toàn bộ cuộc sống của mình lên đó. Chúng ta dâng chính bản thân mình cùng với Đức Kitô lên Chúa Cha.
5. Chúa Thánh Thần ngự xuống
Trong phần Epiclesis (kinh khẩn cầu Chúa Thánh Thần), vị linh mục dang tay trên lễ vật để cầu xin Chúa Thánh Thần ngự xuống. Các giúp lễ rung chuông vào thời khắc này. Điều đó tượng trưng cho Chúa Thánh Thần đang bay lượn trên mặt nước lúc tạo dựng, cho việc Chúa Thánh Thần phủ bóng trên Đức Maria trong mầu nhiệm nhập thể, và cho biến cố Chúa Thánh Thần hiện xuống.
6. Chiên Thiên Chúa bị đóng đinh và chịu chết
Việc nâng cao Mình Thánh và Chén Thánh là một khoảnh khắc của mặc khải. Chuông vang lên ba tiếng để đánh dấu thời khắc bánh trở thành Mình Thánh Đức Kitô.
Việc nâng cao Mình Thánh tượng trưng cho thân xác nhân loại của Đức Kitô, đã bị đóng đinh trên thập giá, được dựng lên trên đồi Golgotha tại Canvê. Người bị treo trên thập giá trong khi vị linh mục tiếp tục đọc lời nguyện trên chén rượu.
Chuông lại vang lên ba tiếng để đánh dấu thời khắc rượu trở thành Máu Thánh, tượng trưng cho cái chết của Đức Giêsu. Thánh lễ là hy tế không đổ máu của Đức Giêsu trên đồi Canvê.
7. Sự ưng thuận của Hiền thê
Lời đáp “Amen” trọng thể sau Kinh Nguyện Thánh Thể là tiếng “Xin Vâng” của Hiền Thê đối với Lang Quân. Tiếng đáp ấy đóng ấn giao ước hôn nhân trước khi tiệc cưới thực sự bắt đầu.
8. Tiệc cưới
Rước lễ là hình ảnh Hiền Thê tiến đến với Lang Quân. Bí tích Thánh Thể là sự kết hợp viên mãn, hay sự hiệp thông sâu xa nhất giữa Đức Kitô và Hiền Thê của Người. Các tín hữu đang sống trong tình trạng ân sủng thánh hóa lãnh nhận Mình và Máu Đức Kitô như Bánh Hằng Sống. Những người khác, không phải công giáo, có thể tiến lên với hai tay khoanh trước ngực để nhận phép lành. Không ai được rước lễ khi đang ở trong tình trạng mắc tội trọng.
9. Được sai đi cùng với Lang Quân
Lời giải tán cuối lễ sai Hội Thánh của Chúa đi vào thế giới. Về mặt thần học, điều này có nghĩa là “hy tế đã được dâng lên Chúa Cha”.
Cuối lễ, khi đoàn rước vị linh mục ra ngoài (vào phòng mặc áo), tượng trưng cho Đấng Lang Quân dẫn Hiền Thê của Người lên đường thi hành sứ mạng, tiếp tục công trình cứu chuộc.
10. Đức Kitô và Hiền Thê của Người – Một câu chuyện tình yêu
Dù còn rất nhiều biểu tượng khác chưa được liệt kê ở đây, nhưng những điều trên chỉ là một thoáng cảm nhận về chiều sâu huyền nhiệm của Thánh lễ. Khi kết hợp tất cả lại với nhau, Thánh lễ cho chúng ta thấy:
Hy tế — Hy tế Canvê được tái hiện.
Giao ước — Thiên Chúa tự ràng buộc chính mình với dân Người.
Tiệc cưới — Đức Kitô kết hợp với Hiền Thê của Người.
Trời và đất — Các chứng nhân trên trời cùng hòa nhiệp với trần gian.
Mười biểu tượng này không phải là những yếu tố trang trí hay những màn diễn xuất mang tính nghi thức. Chúng chính là giao ước sống động giữa chúng ta với Đấng Tạo Hóa.
Nguồn tham khảo:
(Giữ nguyên tên tài liệu gốc để tiện tra cứu)
Bouyer, L. 1956. Liturgical piety. University of Notre Dame Press.
Catechism of the Catholic Church 1997. Libreria Editrice Vaticana.
Dix, G. 1945. The shape of the liturgy. Dacre Press.
General Instruction of the Roman Missal 2011. USCCB.
Guardini, R. 1998. The spirit of the liturgy. Crossroad Publishing.
Jungmann, J. A. 1951. The Mass of the Roman Rite: Its origins and development. Benziger Brothers.
Kavanagh, A. 1984. On liturgical theology. Pueblo Publishing.
Ratzinger, J. 2000. The spirit of the liturgy. Ignatius Press.
Sacrosanctum Concilium 1963. Second Vatican Council.
Sacramentum Caritatis 2007. Pope Benedict XVI.
USCCB 2024. The structure and meaning of the Mass.
G. Võ Tá Hoàng
Nguồn: https://www.catholic365.com