H: Tại sao các Giám mục phải đệ đơn từ nhiệm khi bước sang tuổi 75, trong khi Đức Giáo hoàng lại không buộc phải từ nhiệm ở tuổi này?
Trả lời:
Quy định các Giám mục phải đệ đơn xin từ chức khi tròn bảy mươi lăm tuổi là một kỷ luật của Giáo hội Công giáo dựa trên Giáo luật và được hình thành từ những cân nhắc mục vụ và thần học. Theo Bộ Giáo luật năm 1983, một Giám mục giáo phận khi đã trọn 75 tuổi “được yêu cầu đệ đơn từ nhiệm lên Đức Giáo Hoàng, là người sẽ định liệu sau khi cân nhắc tất cả mọi hoàn cảnh” (GL 1983, điều 401 §1). Quy định này cũng áp dụng đối với các Giám mục phụ tá (GL 1983, điều 411). Trên thực tế, điều đó có nghĩa là khi đến tuổi 75, một Giám mục phải chính thức trình đơn từ nhiệm lên Đức Giáo hoàng và ngài sẽ quyết định chấp thuận ngay, hoãn việc chấp thuận, hoặc trong một số trường hợp, yêu cầu vị Giám mục tiếp tục thi hành sứ vụ thêm một thời gian nữa.
Xét về phương diện thần học và mục vụ, quy định này phản ánh sự hiểu biết của Giáo hội về thừa tác vụ Giám mục. Chức Giám mục không phải là quyền lợi cá nhân, nhưng là một sứ vụ được Đức Kitô trao phó qua Giáo hội. Việc nghỉ hưu nhấn mạnh rằng chức vụ ấy thuộc về Đức Kitô và Dân Thiên Chúa, chứ không thuộc về chính vị Giám mục. Đồng thời, trách nhiệm điều hành một giáo phận là vô cùng lớn lao, đòi hỏi sức khỏe, sự minh mẫn trong phán đoán và khả năng gần gũi, đồng hành với hàng giáo sĩ và giáo dân. Việc ấn định tuổi nghỉ hưu nhìn nhận những giới hạn tự nhiên của tuổi tác và giúp bảo đảm rằng các giáo phận luôn được dẫn dắt bởi những mục tử có đủ khả năng thi hành trọn vẹn sứ vụ của mình. Điều này cũng đem lại cơ hội để canh tân và mở đường cho những vị lãnh đạo mới, nhằm phục vụ lợi ích của Giáo hội địa phương.
Về phương diện lịch sử, việc các Giám mục nghỉ hưu là một quy định tương đối mới. Trong phần lớn lịch sử Giáo hội, các Giám mục thường phục vụ cho đến khi qua đời, trừ khi từ nhiệm vì lý do sức khỏe hoặc được thuyên chuyển. Chính Đức Thánh Giáo hoàng Phaolô VI, qua Tự sắc Ecclesiae Sanctae ban hành năm 1966, lần đầu tiên quy định rằng các Giám mục nên đệ đơn từ nhiệm khi tròn bảy mươi lăm tuổi. Quy định này sau đó được đưa vào Bộ Giáo luật năm 1983, cho phép áp dụng cho toàn thế giới.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các Giám mục chỉ có nghĩa vụ đệ đơn từ nhiệm, còn việc quyết định thời điểm chấp thuận hoàn toàn thuộc quyền của Đức Giáo hoàng. Trong một số trường hợp, các giám mục vẫn tiếp tục phục vụ vượt quá độ tuổi 75 nếu hoàn cảnh cho phép. Ngược lại, trong những trường hợp khác, Đức Thánh Cha có thể chấp thuận đơn từ nhiệm một cách nhanh chóng hoặc thậm chí yêu cầu nghỉ hưu sớm hơn vì lý do sức khỏe hoặc các lý do mục vụ khác
Tuy nhiên, trường hợp của Đức Giáo hoàng lại hoàn toàn khác. Không giống như các giám mục giáo phận, Giám mục Giáo phận Rôma không bị ràng buộc bởi bất kỳ quy định tuổi nghỉ hưu bắt buộc nào. Giáo luật không giới hạn tuổi với các Giáo hoàng, bởi vì Giáo hoàng là một chức vụ độc nhất vô nhị trong Giáo hội, đóng vai trò là nguồn gốc hữu hình của sự hiệp nhất và là quyền tối thượng. Theo truyền thống, các Đức Giáo hoàng sẽ thi hành sứ vụ cho đến khi qua đời, và đây vẫn luôn là quy chuẩn chung.
Tuy nhiên, lịch sử cận đại cũng cho thấy rằng một Đức Giáo hoàng có thể tự do từ nhiệm nếu xét thấy mình không còn đủ khả năng để tiếp tục thi hành sứ vụ. Việc Đức Bênêđictô XVI từ nhiệm vào năm 2013 ở tuổi 85 đã minh chứng cho khả năng này trong thực tế và tạo nên một tiền lệ trong thời hiện đại, dù rằng những trường hợp từ nhiệm như vậy vẫn là điều vô cùng hiếm hoi. Vì thế, trong khi các Giám mục được mong đợi sẽ đệ đơn từ nhiệm ở tuổi 75, thì Đức Giáo hoàng vẫn có toàn quyền phân định liệu mình sẽ tiếp tục phục vụ cho đến khi qua đời hay tự nguyện từ nhiệm vì lợi ích của Giáo hội.
Tóm lại, quy định yêu cầu các Giám mục đệ đơn từ nhiệm ở tuổi 75 phản ánh mong muốn của Giáo hội để cân bằng tính liên tục và hiệu quả mục vụ. Nó vừa trân trọng những năm tháng phục vụ lâu dài của một vị Giám mục, vừa nhìn nhận những giới hạn của con người, đồng thời bảo đảm rằng chức vụ Giám mục luôn là thừa tác vụ phục vụ vì lợi ích của Dân Thiên Chúa, chứ không phải là quyền lợi kéo dài suốt đời. Đồng thời, chức vụ giáo hoàng vẫn luôn là một sứ vụ đặc biệt: không có quy định tuổi nghỉ hưu bắt buộc, nhưng vị giáo hoàng hoàn toàn có thể tự nguyện từ nhiệm xuất phát từ lòng khiêm nhường và vì lợi ích của Giáo hội.
G. Võ Tá Hoàng
Nguồn hprweb.com