Giữa những lời mời vui xuân, những chiếc bánh sinh nhật, tiệc cưới và nhịp điệu đều đặn của Mùa Chay, nhiều người thầm hỏi làm sao để dành chỗ cho niềm vui mà không làm mất đi tinh thần mùa này.
Mùa Chay thường được nhắc đến với lời mời gọi nghiêm túc hãm mình và sống tinh thần sám hối. Thế nhưng, nhịp sống thường ngày lại diễn ra rất khác. Năm nay, Mùa Chay khởi đầu ngay giữa bầu khí Tết Nguyên Đán. Vừa khi những ngày đầu xuân còn đậm hương vị sum họp, Thứ Tư Lễ Tro đã đến, mở ra hành trình bốn mươi ngày chuẩn bị tâm hồn. Và chỉ ít ngày sau đó, lịch sinh hoạt của những ngày đầu năm mới đã dần kín chỗ.
Mùa Chay vì thế hiện diện không chỉ bằng các thực hành đạo đức, mà còn bằng những thách đố nhỏ bé nhưng dai dẳng của đời sống. Đó là cuộc gặp gỡ gia đình sau một năm làm ăn xa nhà đầy vất vả. Đó là bữa ăn được chuẩn bị cho buổi họp lớp đầu năm. Đó là cuộc hẹn “đốt Tết” với anh chị em thân hữu và các cộng tác viên trong giáo xứ. Rồi những ngày sinh nhật của bạn bè liên tiếp diễn ra, như thể đã được sắp đặt đúng vào thời điểm này. Tất cả những điều ấy khiến ta có cảm giác rằng bốn mươi ngày thánh thiêng này mang một khả năng rất riêng: nhắc nhở chúng ta rằng cuộc sống, vừa có phần bất tiện cho những dự tính hãm mình nghiêm ngặt, vừa đầy nét thú vị và ấm áp, vẫn tiếp tục trôi chảy.
Đối với nhiều người Công giáo, những khoảnh khắc ấy khơi lên một thoáng băn khoăn. Có điều gì đó nơi Mùa Chay khiến ngay cả một lời mời hoàn toàn vô hại cũng trở nên đáng ngại. Liệu có nên từ chối hay không? Liệu có nên tham dự một bữa cơm thân thiện, một buổi tiệc mừng không? Sự hồ hởi trước ngày sinh nhật của người bạn có đi ngược lại tinh thần của một mùa vốn gắn liền với hy sinh và hãm mình chăng? Những suy nghĩ đó đối với một số người là điều có thể hiểu được, dù có lẽ phần nào bị phóng đại.
Mùa Chay chưa bao giờ được thiết lập như một cuộc thực hành kéo dài của sự thiếu vắng niềm vui. Nhớ lại lời của Chúa Giêsu đã nói với các môn đệ: “Còn khi ăn chay, anh em chớ làm bộ rầu rĩ như bọn đạo đức giả: chúng làm cho ra vẻ thiểu não, để thiên hạ thấy là chúng ăn chay” (Mt 6,16). Tinh thần của mùa chay mang tính suy tư hơn là ảm đạm, có chủ ý hơn là khắc nghiệt. Tuy nhiên, người ta dễ dàng nghĩ rằng mùa này đòi hỏi một sự kìm nén cảm xúc, như thể tiếng cười phải được tiết chế và bánh ngọt phải được ăn một cách thận trọng.
Sinh nhật thường mang đến một sự lúng túng thầm lặng cho những người đang sống trong tinh thần Mùa Chay. Những ngày kỷ niệm này cứ thản nhiên xuất hiện trên lịch, chẳng chịu dời đi vì bất kỳ phép lịch sự thần học nào. Khi mọi người đang quây quần bên nhau, nến được thắp lên, đôi khi ta tự hỏi: Liệu niềm vui này có đang "lấn lướt" bầu khí sám hối của mùa chay không?
Thực tế, việc đánh dấu một tuổi mới là điều vô cùng nhân bản. Nếu có điều gì thay đổi, thì Mùa Chay chỉ giúp chúng ta "sắp xếp lại" chứ không loại bỏ niềm vui. Nó mời gọi chúng ta chú tâm vào điều cốt lõi, thay vì rút lui khỏi những hạnh phúc giản đơn. Một bữa tiệc ấm áp bên gia đình. Một cuộc gặp gỡ bạn bè với lòng biết ơn và sự chừng mực khó có thể đi ngược lại tinh thần ấy. Trái lại, nó còn có thể làm sâu sắc hơn tinh thần đó, nhắc nhở chúng ta rằng chính sự hiện hữu đã là một lý do để tạ ơn.
Sự băn khoăn thường đến từ một hiểu lầm, coi niềm vui và sự sám hối là hai thái cực đối lập. Mùa Chay không yêu cầu các tín hữu trở nên u ám, mà là trở nên tỉnh thức. Những hy sinh của mùa này nhằm làm sắc bén ý thức, chứ không phải để dập tắt nụ cười. Một bữa ăn chung hay sự náo nhiệt vừa phải của ngày sinh nhật đều có chỗ đứng tự nhiên trong đời sống đức tin.
Thay vì bi kịch hóa các kỷ luật, hãy chọn cách đơn giản nhất. Hãy đón nhận lời mời đến mừng sinh nhật. Hãy chân thành giữ các kỷ luật Mùa Chay bằng trái tim, không phải bằng sự khắc nghiệt thái quá.
Cuộc sống vẫn luôn trao ban những lý do để biết ơn, dù đôi khi nó làm "phá sản" nỗ lực trở nên quá nghiêm nghị của chúng ta. Và hãy nhớ rằng sự hiện diện của một chiếc bánh kem chưa bao giờ được xem là một cuộc "khủng hoảng thần học"! Dẫu vậy, nếu bạn đã quyết tâm “kiêng đường trong Mùa Chay” mà vẫn đủ bản lĩnh nhìn thẳng vào chiếc bánh ấy, bạn xứng đáng được "điểm cộng" cho sự kiên trì vượt thắng cám dỗ!
G. Võ Tá Hoàng