Phụng vụ Giờ Kinh, còn được gọi là Kinh Thần Vụ (Officium Divinum), là lời cầu nguyện chính thức và công khai của Giáo Hội Công giáo, trong đó chứa đựng những thánh thi tuyệt đẹp, có khả năng dẫn đưa linh hồn con người bước vào sự hiệp thông sâu xa với Thiên Chúa.
1. Cấu trúc
Về mặt cấu trúc, Phụng vụ Giờ Kinh là một tổng thể hài hòa gồm nhiều yếu tố thiêng liêng:
Thánh vịnh
Điệp ca
Thánh ca Kinh Thánh
Thánh thi
Lời nguyện chung (lời cầu)
Lời nguyện kết
Đáp ca
Bài đọc Kinh Thánh
Bài đọc Giáo phụ (thường là các văn bản của các Giáo phụ Hội thánh)
Và những khoảng thinh lặng suy niệm
Tất cả được Giáo hội sắp xếp cách khôn ngoan và có hệ thống, để việc cầu nguyện được cử hành vào những thời khắc nhất định trong ngày, nhằm thánh hóa nhịp sống và dòng chảy của thời gian.
2. Mục đích
Mục đích sâu xa của Phụng vụ Giờ Kinh là thánh hiến thời gian cho Thiên Chúa, dâng lên Ngài từng giờ khắc của ngày sống. Qua đó, lời cầu nguyện của Giáo hội kéo dài và triển nở từ mầu nhiệm Thánh Thể được cử hành trong Thánh Lễ. Dù Thánh Lễ được cử hành vào bình minh hay hoàng hôn, thì Phụng vụ Giờ Kinh vẫn giúp tín hữu duy trì sự hiệp thông liên lỉ với Đức Kitô, Đấng đã tự hiến trong hy tế Thập Giá và ban chính Mình Máu Người cho nhân loại.
Cùng với Thánh Lễ, Phụng vụ Giờ Kinh cấu thành lời cầu nguyện công khai và chính thức của Giáo hội.
3. Lời cầu nguyện của toàn thể Dân Chúa
Người cầu nguyện với Phụng vụ Giờ Kinh là người tạm dừng nhịp sống thường nhật, để cầu nguyện với và trong Giáo hội, cho dù đang ở một mình. Giáo hội không dành Phụng vụ Giờ Kinh cho một nhóm ưu tuyển, nhưng mời gọi toàn thể tín hữu tham dự, tùy theo hoàn cảnh sống:
“Giáo hội cũng tha thiết mời gọi các tín hữu khác, tùy theo hoàn cảnh, tham dự Phụng vụ Giờ Kinh, vì đó là hành vi của chính Giáo Hội” (Giáo Luật, điều 1174, §2).
Đối với linh mục, phó tế, tu sĩ nam nữ, việc đọc Kinh Phụng Vụ không chỉ là lời mời gọi, mà còn là nghĩa vụ thánh thiêng, gắn liền với ơn gọi và sứ vụ trong lòng Hội thánh.
4. Thánh thi để ngợi khen
Trong Phụng vụ Giờ Kinh, thánh thi giữ một vị trí đặc biệt quan trọng (có ít nhất 240 thánh thi trong ấn bản tiếng Tây Ban Nha). Thánh thi là một yếu tố thi ca, một sáng tác trữ tình được dành riêng cho việc ngợi khen Thiên Chúa.
Thuật từ thánh thi bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp hymnos, vốn chỉ những bài ca long trọng, được hát cùng đàn cithara để tôn vinh các anh hùng hay các vị thần. Sau này, trong văn chương Kitô giáo, thánh thi xuất hiện như bài ca tôn vinh vinh quang Thiên Chúa, đồng thời là lời cầu nguyện phụng vụ.
Giáo hội khẳng định: “Các thánh thi, do bản chất trữ tình của mình, được dành riêng cho việc ngợi khen Thiên Chúa… đồng thời khơi dậy và thúc đẩy tâm hồn cử hành cách sốt sắng. Hiệu quả này thường được gia tăng nhờ vẻ đẹp văn chương. Ngoài ra, trong Kinh Phụng Vụ, thánh thi là yếu tố thi ca chính yếu do chính Giáo hội sáng tác” (QCTQ PVGK, số 173).
5. Vị trí phụng vụ của thánh thi
“Thánh thi được bố trí sao cho mỗi Giờ Kinh mang một sắc thái riêng, nhất là trong cử hành cộng đoàn, giúp khởi đầu lời cầu nguyện cách dễ dàng hơn và tạo nên bầu khí long trọng, lễ hộ” (QCTQ PVGK, số 42).
Giáo Hội cũng nhấn mạnh rằng thánh thi tự bản chất được viết để hát, chứ không chỉ để đọc:
“Các thánh thi có thể giúp ích cho việc cầu nguyện của người đọc Kinh, nếu nổi bật về giá trị nghệ thuật và giáo lý; tuy nhiên, tự bản chất, chúng được dành để hát, và vì thế, trong chừng mực có thể, nên được hát trong cử hành cộng đoàn” (QCTQ PVGK, số 280).
6. Truyền thống hát thánh thi trong Kinh Phụng Vụ
Thánh thi là một sáng tác thi ca được chia thành nhiều khổ thơ, thích hợp để hát trên cùng một giai điệu.
Về mặt lịch sử, thánh Ambrôsiô (†397) là người đặt nền móng cho việc sáng tác thánh thi dùng trong Kinh Giờ Kinh. Tuy nhiên, chính thánh Biển Đức (†547) là vị đầu tiên quy định rõ ràng việc hát một thánh thi trong mỗi giờ kinh, tạo nên truyền thống bền vững cho đời sống đan tu và toàn thể Giáo hội.
Từ đó đến nay, nguyên tắc phụng vụ được duy trì là: thánh thi của Phụng vụ Giờ Kinh phải được hát, không thay thế bằng các bài ca khác. Không dùng thánh thi của kinh phụng vụ trong thánh lễ, cũng như không đưa các thánh ca thánh lễ vào giờ kinh.
Việc thay thế hoặc lược bỏ các thánh thi, hay bất kỳ yếu tố nào khác của phụng vụ giờ kinh làm tổn hại đến sự hiệp nhất của Giáo hội trong cầu nguyện.
7. Chức năng thiêng liêng của thánh thi
Các thánh thi, cũng như các phần khác của Phụng vụ Giờ Kinh, có những chức năng riêng:
- Tạo nên bầu khí cầu nguyện cộng đoàn và đưa cộng đoàn ngay từ đầu vào tâm tình ngợi khen Thiên Chúa.
- Khởi đầu mỗi giờ kinh như một khúc dạo đầu trữ tình, gợi mở trước các chủ đề và định hướng thiêng liêng cho phần cầu nguyện tiếp sau đó.
- Làm nổi bật đặc tính riêng của từng giờ kinh và từng ngày lễ, bằng cách kết hợp các động cơ tôn giáo với những tâm tình thiêng liêng phù hợp.
- Khơi dậy tâm tình mến yêu và lòng đạo đức.
- Hiệp nhất tâm hồn những người tham dự, đồng thời giúp họ định vị bản thân trong cả về mặt đời sống lẫn niềm tin tôn giáo.
8. Các loại thánh thi trong Phụng vụ Giờ Kinh
Phần lớn các thánh thi có nguồn gốc Kinh Thánh, và có thể được phân loại thành bảy nhóm chính:
- Các bản dịch sát nghĩa từ tiếng Latinh.
- Các bản phỏng dịch tự do từ thánh thi Latinh.
- Các bản giữ phần lớn văn bản Latinh nguyên gốc.
- Các thánh thi nguyên tác bằng tiếng địa phương, được sáng tác riêng cho Phụng vụ Giờ Kinh.
- Các bản dịch thánh thi hiện đại từ những ngôn ngữ khác.
- Các bản trích từ tuyển tập thi ca Kitô giáo cổ điển.
- Một số bản lấy từ những bài ca đạo đức rất phổ biến, được chuẩn nhận.
Kết luận
Thánh thi trong Phụng vụ Giờ Kinh không chỉ là âm nhạc phụ trợ, nhưng là linh hồn thi ca của lời cầu nguyện chính thức của Giáo Hội. Khi được hát cách xứng hợp, thánh thi trở thành cây cầu nối giữa thời gian và vĩnh cửu, giữa đời sống thường nhật và mầu nhiệm Thiên Chúa.
Việc cử hành trung thành thánh thi trong Kinh Phụng Vụ là một trách nhiệm đồng thời là một ân ban thiêng liêng cho Giáo Hội hôm nay.
G. Võ Tá Hoàng