BÀI GIÁO LÝ CỦA ĐỨC GIÁO HOÀNG LÊÔ XIV VỀ HIẾN CHẾ PHỤNG VỤ THÁNH.
Năm Phụng vụ không đơn thuần là một lịch trình sắp xếp các mùa và ngày lễ của Giáo hội, nhưng là hành trình trong đó Giáo hội cử hành và làm hiện tại mầu nhiệm cứu độ của Đức Kitô. Trung tâm của hành trình ấy là Mầu nhiệm Vượt Qua, được cử hành cách đặc biệt mỗi Chúa nhật – “ngày lễ nguyên thủy” và là “nền tảng và cốt lõi của toàn thể Năm Phụng vụ”. Từ Chúa nhật, lễ Phục Sinh, Mùa Chay, mùa Phục Sinh, chu kỳ Giáng Sinh cho đến các lễ kính Đức Maria và các thánh, Giáo hội từng bước dẫn người tín hữu đi vào toàn bộ mầu nhiệm Đức Kitô, để không chỉ tưởng nhớ những biến cố cứu độ đã qua, nhưng gặp gỡ Đức Kitô đang sống và đang hoạt động trong Giáo hội hôm nay. Vì thế, Năm Phụng vụ vừa là trường học của đức tin, vừa là hành trình nên thánh, đồng thời là khung định hướng căn bản cho đời sống và hoạt động mục vụ của Giáo hội.
III. Hiến chế Sacrosanctum Concilium
Năm Phụng vụ
Anh chị em thân mến,
Chương V của Hiến chế Sacrosanctum Concilium (SC) được dành để nói về Năm Phụng vụ, một chủ đề mà hôm nay chúng ta cùng nhau tìm hiểu, nhằm làm sáng tỏ giá trị của Năm Phụng vụ trong đời sống của mỗi tín hữu.
Trước hết, cần lưu ý rằng cách gọi chu kỳ các ngày lễ Kitô giáo là “Năm Phụng vụ” đã trở nên phổ biến trong ngôn ngữ của Giáo hội nhờ công trình của Tôi tớ Chúa, Viện phụ Prosper Guéranger (1805–1875).
Trong Thông điệp Mediator Dei, Đức Giáo hoàng Piô XII khẳng định rằng Năm Phụng vụ “không phải là một sự trình bày lạnh lẽo và vô hồn về những biến cố trong quá khứ, cũng không đơn thuần là một bản ghi chép về một thời đại đã qua. Đúng hơn, Năm Phụng vụ chính là Đức Kitô, Đấng hằng sống trong Giáo hội của Người. Nơi đây, Người tiếp tục hành trình của lòng thương xót vô biên mà Người đã yêu thương khởi sự trong cuộc đời trần thế […] nhằm giúp con người nhận biết các mầu nhiệm của Người và, một cách nào đó, sống nhờ các mầu nhiệm ấy. Những mầu nhiệm này luôn hiện diện và hoạt động” (III, Divinum Officium et Annus Liturgicus, II, Cyclus Mysteriorum).
Do đó, Năm Phụng vụ phải được hiểu như sự hiện tại hóa không ngừng công trình cứu độ mà Đức Kitô thực hiện trong lịch sử. Khi tiến bước qua chu kỳ thời gian này, Giáo hội luôn gắn bó với hành động cứu độ của Chúa, để tất cả các tín hữu được tràn đầy ân sủng của Người (x. SC, 102). Gặp gỡ Đức Giêsu, Đấng đã chết và sống lại vì chúng ta, chính là mục tiêu mà Giáo hội không ngừng hướng tới, khi đặt việc cử hành biến cố Vượt Qua ở trung tâm của mọi thời điểm.
Vì thế, các Nghị phụ Công đồng coi Chúa nhật là “nền tảng và cốt lõi của toàn thể Năm Phụng vụ”, là “ngày lễ nguyên thủy” (x. SC, 106). Trong nhiều ngôn ngữ hiện đại, tên gọi của ngày này cho thấy đó là dies Domini – “Ngày của Chúa”. Ngay cả trong những ngôn ngữ mà tên gọi “ngày của mặt trời” (Sunday, Sonntag) vẫn được sử dụng, chúng ta cũng có thể nhận ra mối liên hệ với Đức Kitô: Đức Kitô chính là “Mặt Trời Công Chính” đích thực, Đấng soi sáng mọi người!
Thánh Gioan Phaolô II, trong Tông thư Dies Domini (31-5-1998), dạy rằng Chúa nhật là Ngày của Chúa, ngày của Giáo hội, ngày của con người, và cuối cùng là “ngày của mọi ngày”. “Vì Chúa nhật là lễ Phục Sinh hằng tuần, nhắc nhớ và làm hiện diện ngày Đức Kitô sống lại từ cõi chết, nên đây cũng là ngày mặc khải ý nghĩa của thời gian. […] Phát xuất từ biến cố Phục Sinh, Chúa nhật xuyên qua thời gian của con người – tháng ngày, năm tháng và thế kỷ – như một mũi tên chỉ hướng, đưa tất cả tiến về cùng đích: cuộc Quang lâm của Đức Kitô. Chúa nhật báo trước ngày cuối cùng, ngày Parousia” (Dies Domini, 75), khi tất cả chúng ta sẽ được sống lại.
Để thánh hóa ngày Chúa nhật, việc cử hành Thánh Thể là điều nền tảng. Việc lắng nghe Lời Chúa và thông phần Mình Đức Kitô, theo các Nghị phụ Công đồng, đòi hỏi phải quy tụ in unum (x. SC, 106), nghĩa là cộng đoàn tín hữu vui mừng quy tụ bên nhau.
Trong cộng đoàn này, cộng đoàn Kitô hữu làm cho sự hiệp thông của mình với Chúa trở nên hữu hình, đồng thời làm chứng rằng mình thuộc về Đức Kitô và trung thành với Giáo hội.
Sự quy tụ này không thể được thay thế bằng một sự hiện diện hoàn toàn trực tuyến, cũng không thể bị giản lược thành một cuộc tụ họp mang tính thụ động.
Thật vậy, cộng đoàn phụng vụ được thể hiện trọn vẹn qua sự tham dự tích cực của các anh chị em, những người được triệu tập để “tạ ơn Thiên Chúa, Đấng ‘nhờ Đức Giêsu Kitô từ cõi chết sống lại, đã tái sinh chúng ta để chúng ta có một niềm hy vọng sống động’” (1 Pr 1,3; x. SC, 106).
Về vấn đề này, tôi tha thiết mời gọi mọi người hãy tìm kiếm những điều kiện thuận lợi nhất có thể, để ngay cả những người không thể nghỉ làm vào ngày Chúa nhật cũng có thể tham dự Thánh lễ.
Anh chị em thân mến, Năm Phụng vụ, với nhịp điệu được đánh dấu bởi các ngày Chúa nhật, có một lịch sử rất đáng chú ý, trong đó đức tin và lòng đạo đức của Giáo hội hòa quyện với nhau.
Thật vậy, ngay từ thế kỷ II sau Công nguyên, bên cạnh việc cử hành lễ Phục Sinh hằng tuần đã xuất hiện việc cử hành lễ Phục Sinh hằng năm, “đại lễ trọng thể nhất” (SC, 102). Đại lễ này được kéo dài trong năm mươi ngày chan chứa niềm vui, đạt tới đỉnh cao nơi lễ Ngũ Tuần, và được chuẩn bị bằng Mùa Chay, với đặc tính sám hối của mùa này (x. SC, 109).
Về sau, chu kỳ Giáng Sinh được hình thành theo khuôn mẫu của chu kỳ Vượt Qua, giúp Giáo hội sống lại các mầu nhiệm Ngôi Lời Thiên Chúa nhập thể, giáng sinh và tỏ mình cho thế giới.
Sau đó, trong các mùa và thời điểm khác nhau của Năm Phụng vụ, Giáo hội đưa vào việc tôn kính Đức Trinh Nữ Maria, Đấng “được liên kết bằng một mối dây bất khả phân ly với công trình cứu độ của Con Mẹ” (SC, 103), cũng như việc “kính nhớ các thánh tử đạo và các thánh khác”, những vị “đang ca tụng Thiên Chúa cách hoàn hảo trên trời và chuyển cầu cho chúng ta” (SC, 104).
Như thế, Năm Phụng vụ trình bày lại, dưới hình thức bí tích, đường lối sư phạm của lịch sử cứu độ, dẫn dắt các tín hữu từ niềm mong đợi Đấng Mêsia đến sự viên mãn của Mầu nhiệm Vượt Qua và hướng tới việc nếm trước vinh quang mai sau.
Trong Năm Phụng vụ, Giáo hội cử hành tính hiện tại và sức cứu độ của mầu nhiệm Đức Kitô, nhờ đó giúp các tín hữu ngày càng tham dự sâu xa hơn vào chính mầu nhiệm ấy.
Chính vì thế, Năm Phụng vụ là nguyên tắc định hướng và là khung tham chiếu thiết yếu cho mọi hoạt động mục vụ.
G. Võ Tá Hoàng