Nhân ngày lễ cầu cho các tín hữu qua đời, đăng lại đây bài suy niệm rất sâu sắc của Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI tại buổi tiếp kiến chung ngày 2 tháng 11 năm 2011
Sau khi cử hành Lễ trọng kính Các Thánh, hôm nay Giáo Hội mời gọi chúng ta tưởng nhớ tất cả các tín hữu đã qua đời, hướng nhìn về những gương mặt của những người đã ra đi trước chúng ta và đã kết thúc cuộc hành trình trần thế. Vì vậy, trong buổi tiếp kiến hôm nay, tôi muốn chia sẻ với anh chị em một vài suy nghĩ giản đơn về thực tại của cái chết, để chúng ta là Kitô hữu được soi sáng bởi sự Phục Sinh của Chúa Kitô, và để đổi mới đức tin của chúng ta vào sự sống đời đời.
Như tôi đã nói hôm qua trong buổi đọc Kinh Truyền Tin, những ngày này chúng ta đến nghĩa trang để cầu nguyện cho những người thân yêu đã rời xa chúng ta, như thể chúng ta đang đến thăm họ để lại bày tỏ tình cảm của mình dành cho họ, để cảm nhận sự gần gũi của họ, đồng thời cũng nhắc lại một điều trong Kinh Tin Kính: trong sự hiệp thông với các thánh, có một mối liên kết mật thiết giữa chúng ta, những người vẫn còn sống trên trần gian này, và rất nhiều anh chị em đã về cõi vĩnh hằng.
Từ lâu, con người luôn quan tâm đến người đã khuất và tìm cách mang lại cho họ một hình thức sống thứ hai thông qua sự quan tâm, chăm sóc và thương mến. Theo một nghĩa nào đó, chúng ta muốn lưu giữ những kinh nghiệm sống của họ. Và nghịch lý thay, chính từ những ngôi mộ của họ, nơi chất chứa vô vàn ký ức, mà chúng ta khám phá ra họ đã sống như thế nào, đã yêu mến điều gì, đã sợ hãi điều gì, đã hy vọng điều gì và đã căm ghét điều gì. Chúng gần như là tấm gương phản chiếu thế giới của họ.
Tại sao lại như vậy? Bởi vì, mặc dù cái chết thường là một chủ đề gần như cấm kỵ trong xã hội chúng ta, và mặc dù chúng ta không ngừng xua đuổi ý nghĩ về nó khỏi tâm trí, nhưng nó liên quan đến mỗi người trong chúng ta, liên quan đến nhân loại ở mọi thời đại và mọi nơi. Và khi đối mặt với mầu nhiệm này, tất cả chúng ta, ngay cả trong vô thức, đều tìm kiếm điều gì đó mời gọi chúng ta hy vọng, một dấu hiệu mang lại cho chúng ta sự an ủi, mở ra một chân trời nào đó, vẫn còn mang đến một tương lai. Con đường của cái chết, trên thực tế, là con đường của hy vọng. Và việc chúng ta đi qua các nghĩa trang, cũng như đọc những dòng chữ khắc trên các bia mộ, là một hành trình được đánh dấu bằng hy vọng về sự vĩnh hằng.
Nhưng chúng ta tự hỏi: tại sao chúng ta lại cảm thấy sợ hãi trước cái chết? Tại sao phần lớn nhân loại chưa bao giờ chấp nhận rằng sau cái chết chỉ đơn giản là hư vô? Tôi cho rằng có nhiều câu trả lời: chúng ta sợ chết vì sợ hư vô, sợ sự phải hướng tới một điều gì đó mà chúng ta không biết, một điều gì đó xa lạ với chúng ta. Và vì vậy, nảy sinh trong chúng ta cảm giác chối bỏ vì không thể chấp nhận rằng tất cả vẻ đẹp và sự vĩ đại đạt được trong suốt cả cuộc đời có thể đột nhiên bị xóa sổ, rơi vào vực thẳm của hư vô. Nhất là, chúng ta cảm thấy tình yêu hướng đến việc đòi hỏi sự vĩnh hằng, và chúng ta không thể chấp nhận rằng nó có thể bị hủy diệt bằng cái chết chỉ trong một khoảnh khắc.
Một lần nữa, chúng ta sợ chết bởi vì, khi tiến gần đến cuối đời, chúng ta cảm nhận rằng sẽ có sự phán xét về hành động của mình, về cách mình đã sống, đặc biệt là về những góc khuất mà chúng ta thường khéo léo loại bỏ hoặc cố gắng loại bỏ khỏi lương tâm. Tôi cho rằng chính câu hỏi về sự phán xét này thường là nền tảng cho sự quan tâm của nhân loại trong suốt lịch sử dành cho người đã khuất, sự chú ý dành cho những người có ý nghĩa đối với chúng ta và những người không còn ở bên chúng ta trên hành trình dương thế. Theo một nghĩa nào đó, những cử chỉ yêu thương và trìu mến bao quanh người đã khuất là một cách để bảo vệ họ, với niềm tin rằng họ sẽ không thể không ảnh hưởng đến sự phán xét của chúng ta. Điều này có thể thấy ở hầu hết các nền văn hóa đã định hình lịch sử loài người.
Ngày nay, thế giới đã trở nên duy lý hơn rất nhiều, hay nói đúng hơn, ngày càng có xu hướng cho rằng mọi thực tại đều phải được tiếp cận bằng các tiêu chí của khoa học thực nghiệm, và ngay cả vấn nạn lớn về cái chết cũng không được giải đáp bằng niềm tin, mà là bắt đầu từ kiến thức thực nghiệm, kinh nghiệm. Tuy nhiên, mọi người chưa nhận ra đầy đủ rằng chính bằng cách này họ đã rơi vào các hình thức chủ nghĩa tâm linh, cố gắng thiết lập một loại liên hệ nào đó với thế giới bên kia cái chết, gần như tưởng tượng rằng có một thực tại mà, cuối cùng, là bản sao của thế giới hiện tại.
Anh chị em thân mến, Lễ trọng kính Các Thánh và Lễ tưởng nhớ các tín hữu đã qua đời cho chúng ta biết rằng, chỉ những ai nhận ra niềm hy vọng lớn lao trong cái chết mới có thể sống một cuộc đời dựa trên hy vọng. Nếu chúng ta chỉ thu hẹp nhân loại vào chiều ngang, vào những gì có thể cảm nhận được bằng kinh nghiệm, thì chính cuộc sống sẽ mất đi ý nghĩa sâu sắc của nó. Nhân loại cần sự vĩnh hằng, và mọi niềm hy vọng khác đều quá ngắn ngủi, quá hạn hẹp. Con người có thể được lý giải chỉ khi có một thứ Tình Yêu vượt qua mọi sự cô lập, ngay cả cái chết, trong một sự toàn vẹn vượt lên trên không gian và thời gian. Nhân loại chỉ có thể được giải thích, có thể tìm thấy ý nghĩa sâu sắc nhất của nó, nếu Thiên Chúa tồn tại. Và chúng ta biết rằng Thiên Chúa đã ra khỏi sự xa cách của Ngài để đến gần chúng ta, đã bước vào cuộc sống của chúng ta và nói với chúng ta: "Ta là sự sống lại và sự sống; ai tin Ta, dù chết cũng sẽ sống; ai sống và tin Ta sẽ không bao giờ chết" (Ga 11,25-26).
Chúng ta hãy suy ngẫm một chút về khung cảnh trên đồi Canvê và nghe lại những lời mà Chúa Giêsu nói với tên trộm bị đóng đinh bên phải Ngài, từ trên cao của Thập giá: "Quả thật, Ta bảo thật với ngươi, ngay hôm nay ngươi sẽ ở với Ta trên Thiên đàng" (Lc 23,43). Chúng ta hãy nghĩ đến hai môn đệ trên đường đến Emmau, sau khi đi một đoạn đường với Chúa Giêsu Phục Sinh, họ nhận ra Ngài và lập tức lên đường đến Giêrusalem để loan báo sự Phục Sinh của Chúa (xem Lc 24,13-35). Lời của Thầy lại hiện lên trong tâm trí chúng ta rõ ràng và mới mẻ: “Anh em đừng xao xuyến! Hãy tin vào Thiên Chúa và tin vào Thầy. Trong nhà Cha Thầy, có nhiều chỗ ở; nếu không, Thầy đã nói với anh em rằng Thầy đi dọn chỗ cho anh em sao?” (Ga 14,1-2). Thiên Chúa đã thực sự tỏ mình ra, trở nên dễ gần. Ngài đã yêu thương thế gian đến nỗi "đã ban Con Một, để ai tin vào Con của Người thì khỏi phải chết, nhưng được sống muôn đời” (Ga 3,16). Và trong hành vi yêu thương tột cùng trên thập giá, khi tự bước vào vực thẳm của sự chết, Ngài đã chiến thắng nó, sống lại và mở ra cánh cửa cõi vĩnh hằng cho chúng ta. Chúa Kitô nâng đỡ chúng ta đi qua đêm tối của sự chết mà chính Ngài đã trải qua. Ngài là Mục Tử Nhân Lành, Đấng mà chúng ta có thể tin tưởng vào sự hướng dẫn của Ngài mà không sợ hãi, vì Ngài biết rõ con đường, ngay cả khi phải xuyên qua bóng tối.
Mỗi Chúa Nhật, khi đọc Kinh Tin Kính, chúng ta tái khẳng định chân lý này. Và khi đến nghĩa trang cầu nguyện với lòng trìu mến và yêu thương dành cho những người đã khuất, chúng ta lại được mời gọi, một lần nữa, can đảm và mạnh mẽ làm mới lại đức tin của mình vào sự sống đời đời, hơn thế nữa, sống với niềm hy vọng lớn lao này và làm chứng cho thế giới rằng: đằng sau thực tại hiện tại không phải là hư vô. Và chính niềm tin vào sự sống đời đời đã đem lại cho các Kitô hữu lòng can đảm để yêu thương thế giới này của chúng ta mãnh liệt hơn nữa và nỗ lực xây dựng tương lai cho nó, mang lại cho nó niềm hy vọng chân thật và chắc chắn.
G. Võ Tá Hoàng