Đức Giáo hoàng Lêô XIV, trong buổi tiếp kiến chung, thứ Tư ngày 19 tháng 8 năm 2026, đã giải thích rằng âm nhạc là “thành phần thiết yếu và toàn vẹn của hành động phụng vụ, chứ không đơn thuần là yếu tố trang trí cho buổi cử hành”. Dựa vào các giáo huấn của Công đồng Vatican II, ĐTC đã trình bày những yêu cầu cần phải tuân thủ đối với thánh nhạc. Dưới đây là nguyên văn bài Giáo lý của Đức Lêô XIV.
 |
| Hình AI |
III. Hiến chế Sacrosanctum Concilium – Bài 7: Thánh nhạc
Anh chị em thân mến,
Chương VI của Hiến chế Sacrosanctum Concilium (SC) thuộc Công đồng Vaticanô II được dành riêng để bàn về thánh nhạc. Hiến chế khẳng định: “Truyền thống âm nhạc của Hội Thánh hoàn vũ là một kho tàng vô giá, vượt trội hơn các hình thức nghệ thuật khác, đặc biệt vì thánh ca gắn liền với lời ca là thành phần cần thiết hoặc toàn vẹn của phụng vụ trọng thể” (SC 112).
Văn kiện còn xác định rằng thánh nhạc càng trở nên thánh thiện khi càng gắn bó mật thiết với hành động phụng vụ: diễn tả lời cầu nguyện cách sâu sắc và dịu dàng hơn, thúc đẩy sự đồng tâm nhất trí, hoặc làm cho các nghi lễ thánh thêm phần long trọng (x. SC 112). Chính ở đây, chúng ta tìm thấy cốt lõi giáo huấn của Công đồng. Giáo huấn ấy xác nhận và đào sâu chức năng phục vụ của âm nhạc trong phụng vụ, một chức năng đã được Thánh Giáo hoàng Piô X nhấn mạnh trong Tự sắc Inter sollicitudines ngày 22 tháng 11 năm 1903.
Quả thật, âm nhạc là thành phần của hành động phụng vụ, chứ không đơn thuần là yếu tố trang trí cho buổi cử hành. Trong phụng vụ, ca hát và sử dụng nhạc cụ có nghĩa là cầu nguyện, là làm cho tâm hồn mình hòa nhịp với tâm hồn của anh chị em và với Thiên Chúa, qua việc tích cực tham dự vào mầu nhiệm đang được cử hành.
Đặc biệt, âm nhạc diễn tả chiều kích tình cảm của lời cầu nguyện, như Thánh Augustinô đã nói: Cantare amantis est, nghĩa là: “Ca hát là đặc tính của người biết yêu mến” (Sermo 336, 1). Điều này hết sức quan trọng, bởi âm nhạc giúp chúng ta mở lòng đón nhận hoạt động của Thiên Chúa trong ân sủng và để cho ân sủng ấy biến đổi, uốn nắn tâm hồn mình.
Hơn nữa, tiếng hát còn thúc đẩy sự hiệp thông. Qua sự hòa điệu của các giọng hát, âm nhạc góp phần liên kết các tâm hồn, vượt qua những khác biệt giữa con người với nhau và quy tụ tất cả trong lời ca tụng Thiên Chúa. Như thế, tiếng hát trở thành một sự biểu lộ hữu hình của Hội Thánh, một dấu chỉ có thể cảm nhận được về sự hiệp thông vốn thuộc về chính bản chất của Hội Thánh.
Từ ý nghĩa thần học sâu xa của thánh ca, với tư cách là thành phần toàn vẹn của hành động phụng vụ, phát sinh một số yêu cầu.
Trước hết, vượt lên trên những trào lưu thời thượng hoặc những cảm quan riêng của các tác giả, thánh ca phải đáp ứng, trên mọi phương diện, những gì thích hợp nhất với thời điểm phụng vụ mà nó được sử dụng.
Tiếp đến, hình thức âm nhạc, đặc biệt là phương diện giai điệu, phải vừa cao quý vừa giản dị, có chất lượng nghệ thuật cao, đồng thời dễ trình bày, nhất là khi tác phẩm được dành cho toàn thể cộng đoàn cùng hát (x. SC 121).
Cũng vì lý do ấy, Công đồng khuyến nghị rằng lời ca phải phù hợp, có chiều sâu và đồng thời dễ hiểu, được gợi hứng chủ yếu từ Kinh Thánh, các sách phụng vụ và Truyền thống thiêng liêng của Hội Thánh.
Cần đặc biệt quan tâm đến điều này, để duy trì và làm triển nở mối tương quan được diễn tả trong nguyên tắc cổ truyền lex orandi, lex credendi, nghĩa là: luật cầu nguyện cũng là luật đức tin.
Hiến chế Sacrosanctum Concilium dành một vị trí quan trọng cho vấn đề tham gia tích cực của các tín hữu (x. SC 114). Sự tham gia ấy phải được hiểu khởi đi từ một ý thức ngày càng sâu sắc hơn về mầu nhiệm đang được cử hành và mối liên hệ giữa mầu nhiệm ấy với đời sống thường ngày (x. Bênêđictô XVI, Tông huấn Sacramentum caritatis, số 52), trong tinh thần hoán cải không ngừng, vốn phải là đặc điểm của đời sống mỗi tín hữu (x. số 55).
Về cách thức cụ thể để thực hiện sự tham gia ấy thông qua vai trò đặc thù của thánh nhạc, Hiến chế đưa ra một câu trả lời rõ ràng: cần cổ võ những lời tung hô của cộng đoàn, các câu đáp, việc hát thánh vịnh, các điệp ca và những bài thánh ca, cũng như việc giữ thinh lặng thánh (x. SC 30). Đồng thời, Công đồng khuyến khích mỗi người, dù là thừa tác viên hay tín hữu, chỉ thực hiện và thực hiện đầy đủ những gì thuộc phận vụ của mình theo bản chất nghi thức và các quy luật phụng vụ (x. SC 28).
Tất cả phải được thực hiện trong sự hài hòa giữa các thừa tác vụ khác nhau, các phần tham gia khác nhau và những khoảnh khắc thinh lặng.
Công đồng cũng dành một vị trí đặc biệt quan trọng cho bình ca Grêgôriô, nhưng không vì thế mà loại trừ các thể loại thánh nhạc khác khỏi các buổi cử hành.
Đàn đại phong cầm (organ) cũng được dành cho sự quan tâm đặc biệt (x. SC 120). Trong khi đó, việc sử dụng những nhạc cụ khác được chấp nhận, miễn là chúng thích hợp hoặc có thể thích nghi với việc sử dụng trong phụng vụ thánh, phù hợp với phẩm giá của thánh đường và thực sự góp phần xây dựng đời sống đức tin của các tín hữu (x. SC 120).
Một vấn đề rất được cuộc canh tân phụng vụ của Công đồng quan tâm là hội nhập văn hóa, kể cả trong lĩnh vực thánh nhạc. Đặc biệt, đối với các truyền thống âm nhạc của những nền văn hóa khác nhau, Công đồng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiêm túc quan tâm đến các truyền thống ấy, vì chúng là một phần trong đời sống tôn giáo và xã hội của các dân tộc. Vì thế, một mặt, Công đồng khuyến nghị cần giúp mọi người được giáo dục thích đáng về cảm thức tôn giáo (x. SC 119); mặt khác, trong mức độ có thể, cần cổ võ âm nhạc truyền thống của các dân tộc ấy, cả trong các trường học lẫn trong những cử hành thánh (x. SC 119).
Trong bối cảnh phụng vụ, ca đoàn (schola cantorum) được nhìn nhận có một nhiệm vụ đặc biệt, như một phương thế mục vụ cần được khuyến khích phát triển. Ca đoàn có trách nhiệm bảo đảm việc trình bày chính xác những phần hát thuộc phận vụ của mình, tùy theo các thể loại thánh nhạc khác nhau, đồng thời thúc đẩy sự tham gia tích cực của các tín hữu qua tiếng hát (x. Thánh Bộ Lễ nghi, Huấn thị Musicam sacram, số 19).
Để đạt được mục đích ấy, người sáng tác thánh nhạc được mời gọi tìm hiểu và gìn giữ di sản âm nhạc của Hội Thánh, đồng thời lấy cảm hứng từ kho tàng ấy để sáng tác những tác phẩm mới phục vụ phụng vụ, trong sự tôn trọng cảm quan của thời đại và các truyền thống văn hóa khác nhau. Nhờ đó, có thể thanh luyện việc thờ phượng khỏi những sai lệch về phong cách, những hình thức diễn đạt cẩu thả, những giai điệu và lời ca thiếu trau chuốt, không xứng hợp với sự cao cả của hành động đang được cử hành; qua đó bảo đảm phẩm giá và vẻ đẹp hình thức của âm nhạc phụng vụ (x. Thánh Gioan Phaolô II, Văn kiện về Thánh nhạc, ngày 22 tháng 11 năm 2003, số 3).
Vì tất cả những lý do ấy, các Nghị phụ Công đồng khuyến nghị phải thúc đẩy việc đào tạo và thực hành thánh nhạc trong các chủng viện, các tập viện của nam nữ tu sĩ, các học viện đào tạo, cũng như trong các cơ sở và trường học Công giáo khác (x. SC 115). Đồng thời, cần bảo đảm cho các nhạc sĩ và ca viên có được một nền đào tạo phụng vụ vững chắc (x. SC 115).
Anh chị em thân mến, các Giáo phụ đã dành một vị trí hết sức quan trọng cho tiếng hát phụng vụ, vì đó là biểu tượng của sự hiệp thông trong Hội Thánh. Vì thế, chúng ta có thể kết thúc bằng những lời rất đẹp của Thánh Inhaxiô thành Antiôkhia:
“Mỗi người trong anh em hãy trở thành một thành viên của ca đoàn, để trong sự hòa hợp của mối đồng tâm nhất trí, khi cùng hòa theo cung điệu của Thiên Chúa trong sự hiệp nhất, anh em đồng thanh hát lên nhờ Đức Giêsu Kitô mà dâng lên Chúa Cha, để Người lắng nghe anh em và, qua những việc lành anh em thực hiện, nhận ra anh em là những chi thể của Con Người” (Thư gửi tín hữu Êphêsô, 4,2).
Nguồn tham khảo liên quan
1. Đức Giáo hoàng Lêô XIV (2026). Buổi tiếp kiến chung, ngày 19 tháng 8 năm 2026: Các văn kiện Công đồng Vaticanô II – Hiến chế Sacrosanctum Concilium – Bài 7: Thánh nhạc.
2. Công đồng Vaticanô II (1963). Sacrosanctum Concilium – Hiến chế về Phụng vụ Thánh, ban hành ngày 4/12/1963. Các số cần nghiên cứu: 28, 30 và 112–121, đặc biệt chương VI về thánh nhạc.
3. Thánh Giáo hoàng Piô X (1903). Tra le sollecitudini (còn được dẫn theo tên Inter sollicitudines) – Tự sắc về thánh nhạc, ngày 22/11/1903.
4. Thánh Bộ Lễ nghi (1967). Musicam sacram – Huấn thị về âm nhạc trong phụng vụ, ngày 5/3/1967. Đặc biệt các số 5–20 về việc tham gia của cộng đoàn, vai trò ca đoàn và phân chia trách nhiệm trong phụng vụ.
5. Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II (2003). Chirograph on Sacred Music – Văn kiện nhân kỷ niệm 100 năm Tự sắc Tra le sollecitudini. Đặc biệt số 3 về sự xứng hợp giữa phong cách âm nhạc và tính cao quý của hành động phụng vụ.
6. Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI (2007). Sacramentum caritatis – Tông huấn Bí tích Tình yêu, ngày 22/2/2007. Đặc biệt các số 42, 52 và 55 về thánh nhạc, việc tham gia tích cực và tinh thần hoán cải trong đời sống phụng vụ.
Nguồn vaticannews.va